Horizontaal gestuurd boren of open ontgraven: wanneer kies je wat?
Door NexTerra Infra B.V. · laatst bijgewerkt op
Horizontaal gestuurd boren (HDD) kruist een weg, watergang of spoor zonder de bovengrond open te leggen. Open ontgraven is per meter goedkoper, maar de keuze valt zelden op de meterprijs.
Horizontaal gestuurd boren (HDD, horizontal directional drilling) is een sleufloze aanlegtechniek waarbij eerst een gestuurd pilotgat wordt geboord onder een te kruisen object door, dat daarna wordt opgeruimd tot de gewenste diameter, waarna de leiding of mantelbuis wordt ingetrokken. Het is de meest gebruikte van de sleufloze technieken, naast persing en boogzinker.
Horizontaal gestuurd boren: hoe het werkt
Horizontaal gestuurd boren, in de praktijk afgekort tot HDD (horizontal directional drilling) of kortweg 'een boring', werkt zo: vanaf een intredepunt wordt een gestuurd pilotgat geboord dat in een boog onder het te kruisen object doorloopt en verderop weer bovenkomt. Dat gat wordt opgeruimd tot de juiste diameter en daarna wordt de leiding of mantelbuis ingetrokken. De bovengrond blijft dicht, op de twee putten na.
Open ontgraving: de sleuf
Open ontgraving, de sleuf, is de meest directe manier om een kabel of leiding aan te leggen: er wordt gegraven, de kabel of leiding wordt gelegd, en de sleuf wordt weer gedicht. Niet elk tracé leent zich daar echter voor. Zodra een kruising met een weg, spoorlijn, waterkering of watergang in beeld komt, wordt de sleufloze techniek, zoals een gestuurde boring, persing of boogzinker, het uitgangspunt.
De omgeving geeft de doorslag, niet de techniek
De doorslag geeft doorgaans de omgeving, niet de techniek zelf. Een weg die niet kan worden afgesloten, een spoorlijn die in bedrijf moet blijven, of een waterkering die niet mag worden doorsneden: dat zijn situaties waarin een kruising in principe alleen sleufloos gemaakt mag worden, omdat open ontgraving een verstoring zou geven die niet is toegestaan. Ook lengte, diameter, het leidingmateriaal en de bodemopbouw (grondwaterstand, grondsoort) wegen mee in die keuze.
Wanneer open ontgraven juist beter is
Er zijn ook situaties waarin open ontgraving juist de voorkeur heeft. In een gebied waar al veel andere kabels en leidingen liggen, is het veiliger om te blijven graven: bij een boring is de exacte ligging van bestaande infrastructuur onder de grond immers niet zichtbaar tijdens het werk, en een raakvlak wordt dan pas gevoeld op het moment dat het misgaat. Datzelfde geldt voor kabelaanleg vlak langs bestaande voorzieningen en in en om hoogspanningsstations.
De voordelen van sleufloze technieken
Sleufloze technieken hebben daar tegenover een aantal duidelijke voordelen: een niet-onderbreekbare kruising (waterweg, dijk, spoor, bestaande leiding) kan worden gepasseerd zonder die te beschadigen, verkeer en treinverkeer blijven doorgaan, de kans op verspreiding van een eventuele bodemverontreiniging is kleiner, en het werk is voor de uitvoerder veiliger dan graven in een drukke omgeving.
De afweging valt per kruising, niet per project
In de praktijk wordt deze afweging per kruising gemaakt, niet per project. Eén tracé kan dus deels open ontgraven worden en op de kruisingen met een weg of watergang overgaan op een boring, persing of boogzinker. Die beslissing hoort thuis in het ontwerp, niet pas op de bouwplaats: een kruising die achteraf toch sleufloos moet, betekent een nieuw boorplan en een vertraging die met een vroege afweging te voorkomen was geweest.
| Open ontgraven | Horizontaal gestuurd boren | |
|---|---|---|
| Kosten per meter | lager | hoger |
| Kosten eromheen | verkeersmaatregelen, herstel verharding, omleiding | opstelruimte en engineering, weinig herstelwerk |
| Hinder ter plaatse | de hele lengte ligt open | beperkt tot de intrede- en uittredeput |
| Kruising weg, water of spoor | vaak niet toegestaan | meestal de voorgeschreven methode |
| Bomen en beplanting | wortelschade lastig te vermijden | blijft ongemoeid bij voldoende diepte |
| Drukke ondergrond | veiliger, je ziet wat je tegenkomt | risicovoller, de boorkop ziet niets |
| Voorbereiding | KLIC en graafinstructie | boorprofiel, geotechnisch onderzoek, akkoord van de beheerder |
Een tracé bevat vrijwel altijd beide: open waar het kan, boren waar het moet.
Veelgestelde vragen
Wat betekent HDD?
HDD staat voor horizontal directional drilling, in het Nederlands horizontaal gestuurd boren. Het is de meest gebruikte sleufloze techniek voor kabels en leidingen onder wegen en watergangen. Onder het spoor is naast de gestuurde boring ook de persing een van de meest gebruikte methoden.
Hoe diep gaat een horizontaal gestuurde boring?
Dat volgt uit wat er gekruist wordt en uit de eisen van de beheerder daarvan. Onder een watergang of een waterkering gelden minimale gronddekkingen die het waterschap voorschrijft; onder een gewone weg is de diepte vooral een kwestie van de boogstraal die bij de buis past en van de kabels en leidingen die er al liggen.
Welk onderzoek is nodig voor een boring?
Een geotechnisch onderzoek naar de bodemopbouw en de grondwaterstand, plus de KLIC-levering om te weten wat de boring onderweg tegenkomt. Bij een kruising van een object van Rijkswaterstaat, ProRail of een waterschap komt daar de vergunning of toestemming van die beheerder bij, met het boorprofiel als bijlage.
Is een sleufloze techniek altijd duurder dan open ontgraving?
Vaak wel per meter, maar niet altijd per project. Open ontgraving bij een drukke kruising brengt eigen kosten met zich mee, zoals verkeersmaatregelen, herstel van bestrating en een langere doorlooptijd door vergunningen voor wegafsluiting. Bij een korte, eenvoudige kruising is open ontgraving meestal nog steeds de goedkoopste optie.
Wie beslist welke techniek wordt gebruikt?
De ontwerper maakt het voorstel, op basis van de kruising, de bodemopbouw en de eisen van de beheerder van de kruising (bijvoorbeeld ProRail bij een spoorlijn of het waterschap bij een waterkering). Die beheerder moet in veel gevallen ook akkoord geven op de gekozen techniek.