Kennis over tracé-engineering, kabels & leidingen

Achtergrondartikelen over tracéontwerp, boringen, vergunningen, KLIC-meldingen en de begrippen die daarbij horen.

Stel je vraag over kabels en leidingen

AI · met bronnen

Het antwoord komt uitsluitend uit onze eigen artikelen, met de bron erbij. Staat het er niet in, dan zeggen wij dat.

Begin hier

Meest bekeken

Voor in de keet · alle downloads

Gratis PDF

Voorbeeld maatregelenplan

Zo ziet een risico-inventarisatie en maatregelenplan eruit zoals NexTerra KLIC hem maakt: per raakvlak waar, wat, klasse, maatregel en onderbouwing, plus de eisen voorzorgsmaatregel. Op een fictieve levering.

Download PDF →Bekijk online

Gratis PDF

Instructiekaart zorgvuldig graven

Eén A4 met de vijf fasen van CROW 500, de termijnen van de graafmelding, de eis voorzorgsmaatregel en wat te doen bij een afwijkende ligging. Voor in de keet.

Download PDF →Bekijk online

Gratis PDF

Alle themakleuren met hun officiële naam, de lijnstijlen per status en de symbolen van een KLIC-tekening, volgens de Handreiking Visualisatie van het IMKL.

Download PDF →Bekijk online

Leerpaden per rol

Ik ga graven

grondroerder, uitvoerder, hovenier

Ik ontwerp een tracé

engineer, werkvoorbereider, tekenaar

Ik ben opdrachtgever

netbeheerder, gemeente, ontwikkelaar, aannemer

Dit zoekt op titel. Heb je een hele vraag? Stel hem bovenaan · AI, met de bronartikelen erbij.

KLIC & melden · 18

Melden, lezen en de regels eromheen: van de eerste graafmelding tot de levering in je eigen GIS of CAD.

KLIC-melding uitgelegd: verplicht, kosten en termijnen6 minEen KLIC-melding kost € 10,50 bij het Kadaster en is verplicht voordat je machinaal gaat graven. Er zijn twee soorten: het oriëntatieverzoek voor de ontwerpfase en de graafmelding voor het graafwerk zelf.Hoe lees je een KLIC-melding? Kaart, legenda en kleuren7 minEen KLIC-levering is geen kaart maar een set bestanden: tekeningen, een databestand met de geometrie en per netbeheerder een eigen brief met eisen. Hier staat wat er in zit, hoe je de tekening leest en waar de kaart bewust vaag over is.Wat kost een KLIC-melding?9 minHet Kadaster rekent 10,50 euro per melding, voor een graafmelding en een oriëntatieverzoek hetzelfde bedrag. Dat is niet de kostenpost die ertoe doet: het meeste geld gaat op aan het uitlezen van de levering en aan de tijd die het beoordelen kost.KLIC-melding geldig: 20 werkdagen4 minEen graafmelding doe je op zijn vroegst twintig werkdagen en op zijn laatst drie werkdagen voordat je begint. Begin je later dan twintig werkdagen na de dag van de melding, dan is de melding te oud en is er een nieuwe nodig. Die twee termijnen zijn dezelfde regel, van twee kanten bekeken.KLIC-melding doen als particulier4 minWie met een machine graaft of laat graven, moet een KLIC-melding doen, ook op eigen grond. Handmatig spitten valt daarbuiten. Als particulier doe je de melding zelf met DigiD, en dat is minder werk dan de meeste mensen denken.Oriëntatieverzoek of graafmelding: wat is het verschil?4 minEen oriëntatieverzoek gebruik je bij het voorbereiden van een project, een graafmelding bij het daadwerkelijk graven. Ze kosten hetzelfde en leveren vergelijkbare gegevens op, maar ze zijn niet uitwisselbaar en dat is de fout die het vaakst gemaakt wordt.Geen KLIC WFS of WMS: zo krijg je de data wel in GIS8 minEr bestaat geen open WFS of WMS met KLIC-gegevens, en dat is geen omissie maar een keuze: liggingsgegevens worden per melding aan één aanvrager geleverd. Wat je wel kunt inladen is het IMKL-databestand uit je eigen levering.KLIC-data in AutoCAD openen4 minNiet rechtstreeks. Een KLIC-levering bevat geen DWG en geen DXF, maar een IMKL-bestand in GML-vorm. De omweg is kort en de valkuil zit in het coördinatenstelsel.KLIC digitaal op de graaflocatie4 minJa. Sinds 1 april 2021 moet de volledige gebiedsinformatie digitaal in te zien zijn op de plek waar gegraven wordt. Een afdruk voldoet niet, en een pdf van alleen de kaart ook niet.Kadaster KLIC-app, viewer downloaden of online bekijken?3 minDe KLIC-viewer van het Kadaster is gratis en bestaat in drie vormen: online, als app voor telefoon en tablet, en als programma voor Windows en macOS. Installeren hoeft dus niet; welke vorm past hangt af van waar je de levering wilt gebruiken.KLIC in QGIS: als laag via een GeoJSON-URL3 minEen KLIC-levering komt als IMKL-GML, en dat is in QGIS te openen maar niet prettig: tientallen lagen en eigenschappen die los van de lijnen staan. Via onze viewer laad je de levering als één GeoJSON-laag in RD, rechtstreeks vanaf een URL of als bestand.KLIC inladen in ArcGIS Pro2 minArcGIS Pro zet GeoJSON om naar een feature class met de tool JSON To Features. Die tool maakt per uitvoer één geometrietype, dus je laadt de KLIC-levering in drie delen: lijnen, punten en vlakken. Onze viewer levert die drie bestanden apart, in RD.KLIC naar DWG of DXF via de viewer3 minHet Kadaster levert een KLIC-melding als ZIP met een IMKL-databestand, tekeningen en brieven, maar zonder CAD-bestand. Onze viewer maakt er een DXF van in RD-coördinaten, met een laag per netbeheerder en thema. In AutoCAD sla je die op als DWG.Eis voorzorgsmaatregel: bel de netbeheerder vóór je graaft3 minEen eis voorzorgsmaatregel is een aanduiding van een netbeheerder in een KLIC-levering dat je vóór het graven contact met hem moet opnemen over aanvullende maatregelen. De leveringsbrief van het Kadaster noemt de termijn: uiterlijk drie werkdagen voor de start.Hoe betrouwbaar is de ligging op een KLIC-tekening?3 minEen KLIC-tekening geeft de ligging zoals de netbeheerder die geregistreerd heeft, met per object een nauwkeurigheidsklasse. Hij is een vertrekpunt voor onderzoek, geen garantie: wijkt de werkelijke ligging meer dan een meter af, dan ben je verplicht dat te melden.KLIC-melding op eigen terrein: is die verplicht?2 minDe Wibon koppelt de graafmelding aan machinaal graven, niet aan wie de grond bezit. Ook op eigen terrein is een melding dus verplicht. Het Besluit kent één vrijstelling: agrarische grondroerders die in eigen of beheerde grond graven, niet dieper dan 50 centimeter.KLIC-beheer: eigen kabels en leidingen registreren4 minEen bedrijventerrein, recreatiepark of instelling met eigen kabels en leidingen is voor de wet een netbeheerder, met dezelfde plichten als Liander of Vitens: aanmelden bij het Kadaster, liggingsgegevens leveren en reageren op graafmeldingen. Zo werkt dat, en wat wij erin kunnen doen.KLIC-levering: welke bestanden zitten erin (IMKL)3 minEen KLIC-levering is een ZIP-bestand van het Kadaster met een leveringsbrief, één IMKL-bestand met alle netten en een map met de bijlagen van de netbeheerders. Dit is wat elk onderdeel is en wat je ermee doet.

Kruisingen & boringen · 8

Waar het tracé water, spoor of weg kruist, en welke techniek daar past.

Waterkering kruisen met een kabel of leiding: de eisen4 minEen waterkering beschermt het gebied erachter tegen hoogwater. Werkzaamheden in, onder of nabij een kering worden daarom streng beoordeeld: het tracé en de uitvoeringsmethode mogen de stabiliteit, de hoogte en de waterkerende werking niet aantasten.Hoe kruisen kabels en leidingen een watergang?3 minEen watergang kan worden gekruist met open ontgraving, een gestuurde boring of een vooraf samengestelde zinker. Welke methode past, volgt uit de breedte en de functie van de watergang, de bodemopbouw, de beschikbare werkruimte en de eisen van de waterbeheerder.Spoorweg kruisen met een kabel of leiding: eisen ProRail4 minBij een spoorwegkruising staan de veiligheid en de beschikbaarheid van het spoor voorop. De werkzaamheden mogen geen ongewenste zetting, beschadiging of verstoring veroorzaken van de spoorbaan, de kabels, de seininstallaties en de andere spoorgebonden systemen.Rijksweg of provinciale weg kruisen3 minBij een kruising van een rijksweg of provinciale weg moeten de verkeersveiligheid, de beheerbaarheid en de bescherming van de wegconstructie geborgd zijn. De wegbeheerder bepaalt welke uitvoeringsmethoden en voorwaarden op die locatie zijn toegestaan.Gestuurd boren of open ontgraven: wanneer kies je wat4 minHorizontaal gestuurd boren (HDD) kruist een weg, watergang of spoor zonder de bovengrond open te leggen. Open ontgraven is per meter goedkoper, maar de keuze valt zelden op de meterprijs.Gestuurde boring ontwerpen: profiel, boorplan, risico's4 minHet ontwerp van een gestuurde boring bestaat uit een boorprofiel met intredeboog, middendeel en uittredeboog, waarbij de buigradius van de in te trekken buis en de bestaande ondergrondse infrastructuur bepalend zijn.Gestuurde boring, persing of boogzinker: het verschil4 minGestuurde boring, persing en boogzinker zijn alle drie sleufloze technieken, maar verschillen in of het traject kan bochten, hoe lang de kruising is en wat er precies wordt gekruist.Mantelbuis: wat het is en wanneer je hem toepast2 minEen mantelbuis is een beschermende buitenbuis rond een kabel of leiding, en maakt het mogelijk om die later te vervangen of te inspecteren zonder opnieuw te hoeven graven of boren.

Conditionering & omgeving · 6

Wat de omgeving van het tracé vraagt: bodem, natuur, erfgoed en oorlogsresten.

Conditionering bij kabels en leidingen: wat het inhoudt3 minConditionering is het vooraf onderzoeken van omgevingsaspecten die de aanleg van een kabel of leiding kunnen belemmeren, zodat die belemmeringen het ontwerp sturen in plaats van het achteraf te doorkruisen.Conditionering al bij de tracéstudie: waarom en hoe2 minOmgevingsaspecten bepalen of een tracé haalbaar is. Wie ze pas bij het definitief ontwerp onderzoekt, ontdekt te laat dat een route niet vergunbaar is en betaalt dat met engineeringuren en doorlooptijd.Werken in verontreinigde grond: CROW 400 en de gevolgen3 minEen bekende bodemverontreiniging op het tracé bepaalt hoe er gegraven mag worden, wie er mag werken en wat er met de vrijkomende grond gebeurt. Die vraag hoort thuis in de conditioneringsfase.Ontplofbare oorlogsresten bij graven: wat je vooraf doet3 minVoor ontplofbare oorlogsresten, vroeger niet-gesprongen explosieven genoemd, bestaat geen landelijke kaart. Het onderzoek begint daarom altijd bij de gemeente en bij historisch vooronderzoek.Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten (VOO)3 minEen vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten stelt op basis van historische bronnen vast of een gebied verdacht is en waarop. Het is de stap tussen de gemeentelijke bodembelastingkaart en het daadwerkelijk opsporen, en dat laatste mag alleen door een gecertificeerd bedrijf.Bodembelastingkaart ontplofbare oorlogsresten per gemeente2 minEen bodembelastingkaart laat per gemeente zien waar in de Tweede Wereldoorlog oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden en welke munitie daar kan liggen. Niet elke gemeente heeft er een, en een verdacht gebied betekent niet dat er iets ligt; het betekent dat je moet laten onderzoeken.

Raakvlakken & CROW · 9

Elke kabel of leiding die je nadert, en wat CROW 500 daarover zegt.

CROW 500 uitgelegd: wat de richtlijn eist bij graafwerk5 minCROW 500 is de Nederlandse richtlijn voor zorgvuldig grondroeren. Hij verdeelt de verantwoordelijkheid voor graafschade over opdrachtgever, ontwerper en grondroerder, en schrijft per raakvlak een afweging voor in plaats van één maatregel voor het hele project.CROW 500 risicoklasse: zo bepaal je hem per raakvlak5 minCROW 500 vraagt per raakvlak een risico-inventarisatie, maar schrijft daarvoor geen vaste klassen voor. Wij werken met vier risicoklassen, van geen raakvlak tot hoog risico, en per klasse hoort een andere voorbereiding: wel of geen proefsleuf, wel of geen afstemming met de netbeheerder, wel of geen toezicht.Risico-inventarisatie kabels en leidingen: zo maak je hem4 minDe risico-inventarisatie is de stap tussen de KLIC-levering en het maatregelenplan: per conflict tussen je ontwerp en de ondergrond beschrijf je het risico, het gevaar, de impact en de waarschijnlijkheid. Zo pak je dat aan, en zo wordt het een maatregelenplan.Maatregelenplan bij een KLIC-melding: maatregel per raakvlak7 minHet maatregelenplan is de brug tussen het ontwerp en de schop: per raakvlak staat erin welke maatregel geldt en waarom. Zonder dat plan blijft een risicoklasse een cijfer waar niemand iets mee doet.Raakvlak: waar een tracé een kabel kruist2 minEen raakvlak ontstaat waar een gepland tracé een bestaande kabel of leiding kruist of nadert, en vormt de basis voor de risicoafweging in een project.Proefsleuf: handmatig graven om de ligging te bevestigen2 minEen proefsleuf is een handmatig gegraven sleuf om de exacte ligging van een kabel of leiding te bevestigen voordat er machinaal wordt gewerkt.Proefsleuven inmeten en vastleggen: stappen en eisen4 minEen proefsleuf die niet is ingemeten is een gat geweest: de kabel is gezien, maar er is niets aantoonbaar. Wat de sleuf waarde geeft is de vastlegging, en die bestaat uit een handvol gegevens die op het moment zelf genoteerd moeten worden.Afwijkende ligging gevonden? Zo meld je het bij het Kadaster4 minAls een kabel of leiding ergens anders blijkt te liggen dan op de KLIC-tekening, is dat geen detail maar een meldplicht. Er is bovendien een tweede vraag die dringender is: mag het werk doorgaan.Grondroerder en CROW 500: de vijf fasen en jouw taken3 minCROW 500 beschrijft zorgvuldig graven als een proces in vijf fasen, van initiatief tot uitvoering. De grondroerder komt in de laatste twee: hij vertaalt het maatregelenplan naar een werkinstructie, doet de graafmelding, lokaliseert en graaft volgens die instructie. Eronder liggen plichten uit de Wibon die ook gelden als niemand CROW 500 heeft opengeslagen.

Traject & kosten · 10

Hoe een engineeringstraject loopt, wat het kost en wie wat doet.

Leidingtracé: de ondergrondse route van kabel of leiding4 minEen tracé is de route die een kabel of leiding ondergronds aflegt, van het ene aansluitpunt naar het andere, met alles wat hij onderweg kruist. Het tracé bepaalt wat het ontwerp moet oplossen: welke kabels en leidingen er al liggen, wat er boven de grond gebeurt en welke vergunningen nodig zijn.VO, DO en UO: de drie ontwerpfasen van een tracé4 minEen tracéontwerp groeit in drie stappen: het voorontwerp (VO) legt de route en de principekeuzes vast, het definitief ontwerp (DO) werkt elk raakvlak uit met een risicoklasse en een maatregel, en het uitvoeringsontwerp (UO) geeft de aannemer het detail om te kunnen graven. Op het VO en het DO geef je als opdrachtgever akkoord.Ondergrondse infrastructuur in kaart: vier bronnen5 minEr bestaat geen kaart waarop alles staat wat er onder een straat ligt. Er bestaan vier bronnen die elkaar aanvullen en op punten tegenspreken, en een beeld ontstaat pas als je die verschillen oplost.Wat kost tracé-engineering? Dit bepaalt de prijs3 minDe prijs van een engineeringstraject hangt niet af van de tracélengte alleen: het aantal netbeheerders en raakvlakken, de keuze tussen open ontgraving en een sleufloze techniek, en de conditionerende factoren wegen zwaarder.Netbeheerderseisen: waarom ze verschillen en wat je doet2 minNetbeheerders hanteren eigen technische eisen aan werkzaamheden nabij hun kabels en leidingen; die eisen per netbeheerder correct toepassen voorkomt vertraging in de vergunningsfase.Hoe lang duurt een tracéontwerp? Doorgaans twintig weken2 minDe doorlooptijd van een engineeringstraject hangt af van het aantal raakvlakken en netbeheerders, maar volgt een vast aantal fases die elk een eigen, te plannen doorlooptijd hebben.Ondergrondse infrastructuur: kabels, leidingen en riolen3 minOndergrondse infrastructuur is het geheel van kabels, leidingen, buizen en riolen onder het maaiveld waarmee elektriciteit, gas, water, warmte, data en afvalwater worden getransporteerd. In Nederland ligt er ruim 1,7 miljoen kilometer van, beheerd door netbeheerders die hun ligging bij het Kadaster registreren.Hoe diep liggen kabels en leidingen?3 minEen wettelijk voorgeschreven diepte voor kabels en leidingen bestaat niet. De veelgenoemde 60 centimeter komt uit de NEN-normen voor de ordening van ondergrondse netten en is volgens de minister adviserend, niet verplicht. Wat er werkelijk ligt, weet je pas na een meting.Welke afstanden gelden tussen kabels en leidingen?3 minEr bestaat geen enkele standaardafstand die voor alle kabels en leidingen geldt. NEN 7171-1 geeft richtafstanden voor de ordening van netten in openbare grond, elke netbeheerder stelt daarbovenop eigen eisen, en de uitvoeringsmethode bepaalt hoeveel ruimte er in de praktijk nodig is.Wat is een tracé-engineer en wat doet die?2 minEen tracé-engineer vertaalt een projectopgave naar een technisch uitvoerbare route voor kabels of leidingen. Niet alleen waar het tracé komt, maar ook hoe het wordt aangelegd, welke raakvlakken er zijn, welke onderzoeken en toestemmingen nodig zijn en wat de netbeheerder eist.